PROJE HAKKINDA

PROJENİN KAPSAMI

19. yüzyılda kentin yeni modern merkezi olarak gelişen ve geleneksel merkezden ayrışan Beyoğlu’nun toplumsal ve mekânsal dönüşümü dönemler itibarıyla incelendi, farklı ölçeklerden gelen ve kent mekânının dönüşümünü belirleyen dinamikler sorgulandı. Beyoğlu’nun sosyo-mekânsal dönüşümü incelenirken hem kentin bütününü etkileyen hem de Beyoğlu’nun öznel koşullarından kaynaklanan dönüşüm dinamikleri bir arada ele alındı. Bu uzun tarihsel analiz önemli kırılma noktaları bağlamında dönemleştirilerek aktarıldı. Hem literatürden hem de alan araştırmasından elde edilen bilgilerle sınırları çizilen bu dönemlerin belirlenmesinde önemli tarihsel kırılmalar ve kopuşlar, bir yandan da bir sonraki döneme izlerini taşıyan süreklilikler dikkate alındı.

BEYOĞLU’NDA YAŞANAN SOSYO-MEKÂNSAL DÖNÜŞÜMDE ÖNEMLİ KIRILMA NOKTALARI: SÜREKLİLİKLER VE KOPUŞLAR

  1. Cumhuriyet Öncesi Dönem (19. yüzyıl-20. yüzyıl ilk çeyreği)
  2. 1923-1970 Dönemi: Beyoğlu’nda büyük değişim - Gayrimüslimlerin ayrılmasına neden olan politik gelişmeler (1942 Varlık Vergisi + 1955 6-7 Eylül olayları + 1964 Kararnamesi) + göç + el değiştirme süreçleri
  3. 1971-2000 Dönemi: Çöküş ve Onarım - Siyasi olaylar ve darbeler dönemi + Beyoğlu’nu güzelleştirme ve canlandırma uygulamaları (1990’lar)
  4. 2001-2012 Dönemi: Beyoğlu’nda yatırım ve yükseliş dönemi: kira ve mülk değerlerinde ölçüsüz artışlar + süper soylulaştırma + devlet eliyle soylulaştırma (büyük öncü projeler)
  5. 2013-2019 Dönemi: Beyoğlu’nun yeniden gerileme dönemi: Gezi olayları + bomba + ekonomik kriz
  6. 2020-2021 Pandemi Dönemi: COVID-19 Salgınının Beyoğlu’nda yıkıcı etkisi

Beyoğlu’ndaki dönüşümü anlayabilmek için kırılma noktalarının farklı sektörlere etkisi incelendi. Bu kırılmalar hem farklı sektörlerin örgütlenmesini hem de toplumsal ilişkileri etkiledi; sonuç olarak Beyoğlu’nda günlük yaşam ve farklı mekânların kullanım biçimleri kaçınılmaz olarak dönüştü. Kırılma noktalarının her alanı aynı şekilde etkilemesi söz konusu değil; dolayısıyla bazı alanlarda önemli süreklilikler olmasına rağmen diğer alanlarda daha radikal kesintiler ve değişimler ortaya çıktı.

Ele aldığımız sektörler şunlar: Yeme-İçme-Eğlence Sektörleri, Sanat ve Kültüre İlişkin Sektörler, Turizm Sektörü, Ticaret (Alışveriş Mekânları), Üretim Sektörü ve Emlâk Sektörü

Beyoğlu’na yönelik araştırmaların, incelemelerin sayısı oldukça yüksek. Ancak bu çalışmaların pek çoğunda geçmişe yönelik nostaljik bir bakış açısının bulunduğu ve adeta bir “kayıp cennete” öykünme olarak adlandırılabilecek anlatıların öne çıktığı söylenebilir. Son dönemlerde “hafıza mekânları” kavrayışıyla yapılan çalışmalar tarihsel analize ciddi bir katkıda bulunmakla birlikte, bir yandan da herkesin bir biçimde belleğine yerleşmiş bu mekânlara ve çok sık anlatılan hikâyelere yapılan vurgu, Beyoğlu’nun farklı dönemlerinde yaşanmış hayatların zenginliğini ve izlerini belirsizleşmekte. Bizim bu araştırmayla yapmaya çalıştığımız esas olarak bu izleri takip ederek Beyoğlu’nu sürprizli ve çekici kılan, herkese kıyısında bir yer sunan kimlik özelliklerini ve bu özelliklerin sürekliliğini ve kalıcılığını sağlayan unsurları keşfetmek.

Bütün bu çalışmalardan sonra Beyoğlu’nun hikâyesini anlatmakta yararlandığımız beş ana hat ortaya çıktı. Görüşmelerden gelen bilgilerden süzülerek elde edilen bu ana hatlar, dönemlerin içindeki değişimlerin nasıl gerçekleştiğini ve bu kırılma noktalarında hangilerinin zarar gördüğünü; hangilerinin aktarılabildiğini görmek açısından yararlı oldu. Bu çevrimiçi sergide bu ana hatların izleri sürülecektir.

BEYOĞLU’NUN TARİHSEL BELLEĞİ VE ÖZGÜN KİMLİK ÖZELLİKLERİ

  1. Davranış Biçimleri, Gelenekler, Ritüeller ve Aidiyet Duygusu: tanışıklık, müdavimlik, öğrenme
  2. Bir Ekosistem Olarak Beyoğlu: mikro eko-sistemler
  3. Zanaatların ve Esnaflığın Aktarılması: usta-çırak ilişkisi, “esnaflık adabı” ve esnaf ilişkileri, üretim-satış ilişkileri
  4. Çeşitlilik: Farklı Sınıfsal Konumlar, Cinsel, Etnik ve Dinsel Kimlikler - dayanışma ve çatışma pratikleri
  5. Toplumsal Hareketler (direnç alanları ve pratikleri)

Bize göre esas korunması gereken, Beyoğlu’nu her dönem farklı kesimlerin buluşma, karşılaşma, çoğalma “yeri” haline getiren özellikleridir. Araştırma projesinden doğan Arafta Beyoğlu isimli bu çevrimiçi sergi bu çoklu ve katmanlı hikâyelerin ve anıların izini sürerken farklı dönemlerin önemli etkiye sahip olaylarını, mekânlarını ve anlatılarını bir araya getirip, zamanın ve mekânın ruhunu yakalamaya çalışır.