GÜNÜMÜZDE BEYOĞLU

SAHA ARAŞTIRMASININ BULGULARI

İstanbul Ticaret Odası (İTO) verilerine göre, alan araştırmasına dahil ettiğimiz bölgede yaklaşık 3000 ve alanda yapılan arazi tespit (haritalama) çalışmasında 4000 işyeri olduğu tespit edilmiştir. 02 - 12 Temmuz 2019 tarihleri arasında Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencilerinin anketörlüğü ile 1001 adet anket tamamlanmıştır.

ANKETLER

NE YAPTIK?

İstanbul Ticaret Odası (İTO) verilerine göre, alan araştırmasına dahil ettiğimiz bölgede yaklaşık 3000 ve alanda yapılan arazi tespit (haritalama) çalışmasında 4000 işyeri olduğu tespit edilmiştir. Arazi tespit çalışmasında tespit edilen 4000 işyeri baz alınarak bu sayının dörtte birini dahil eden bir anket kurgulanmıştır. Her türden kullanımın eşit temsil edilmesini sağlamak için çalışma alanı onbeş alt bölgeye ayrılmış ve her bir işyeri türünün alandaki mekânsal yoğunluğuna bağlı olarak yapılması gereken minimum ve maksimum anket sayıları belirtilmiştir. 02 - 12 Temmuz 2019 tarihleri arasında Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencilerinin anketörlüğü ile 1001 adet anket tamamlanmıştır.

NEDEN YAPTIK?

Araştırma projesi bir tarihi kent merkezi olarak Beyoğlu’nun geçirdiği dönüşümü konu edinmektedir; ayrıca gelecek için olası senaryoları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çok katmanlı yapıda her aktörün rolünü öğrenmek önemlidir. Bu sebeple Beyoğlu’nun oluşumunda kritik rol sahibi olan işyerlerinin niteliklerinin yanı sıra geçmişteki olaylara olan tepkileri, gelecek beklentileri ve olası düzenlemelere karşı tutumları da sorgulanmıştır.

KİMİNLE YAPTIK?

Anketleri yaparken eksik ve yanlış bilgilerden kaçınmak amacıyla işyeri sahipleri ya da kıdemli çalışanlarla görüşmeye önem verilmiştir.

NELERİ ÖĞRENDİK?

İş yeri anketlerinde kapalı uçlu, yarı açık uçlu ve açık uçlu olmak üzere 65 adet soru sorulmuştur. Anket sorularının temel aldığı başlıklar şunlardır:

  • İşyerinin nitelikleri (detaylı faaliyet alanı, bina ve sokak ile ilişkisi, mülkiyet durumu, çalışan sayısı, faaliyet gösterdiği süre, müşteri profili vb.)
  • İşverenin ve çalışan(lar)ın nitelikleri (yaş, cinsiyet, eğitim, ikâmet, daha önce çalıştığı sektör, sektörde geçirdiği süre vb.)
  • İşyerinin Beyoğlu ile ilgili kurduğu ilişki, diğer sektörlerle ve belediye ile ilişkiler, kararlara katılım düzeyi
  • Beyoğlu algısı
  • Beyoğlu’nda olmanın olumlu ve olumsuz tarafları
  • Beyoğlu’nu terk eden sektörler ve terk etme süreçleri
  • Son 5 yıla ve bugüne ilişkin fikirler ve gelecek öngörüleri

NELERİ SİZİNLE PAYLAŞIYORUZ?

Uygulanan anketler adreslerine yakınlık gösterecek şekilde konumlandırılmış ve verilen tüm cevaplar mekânsal olarak da değerlendirilmiştir.

Anket sorularının birbirleriyle çaprazlanması ile 100’ün üzerinde harita üretilmiştir. Çalışma bir TÜBİTAK projesi olup henüz sonuçlanmadığı için burada kısıtlı sayıda harita paylaşılacaktır. Yapılan tüm haritalar, proje kitabı yayınlandıktan sonra dijital olarak paylaşılacaktır.

 

 

ANKETLERİN MEKANSAL DAĞILIMI

Anket uygulama alanının belirlenmesinde arazi tespit çalışmasının sınırları temel alınmıştır. 13 mahallenin dahil edildiği sahada uygulama mahalle sınırlarına göre değil, ticari faaliyetlerin yoğun olduğu ana caddeler üzerinden kurgulanmıştır. İstiklal Caddesi ve devamında Galip Dede Caddesi ana aksı oluşturmak üzere Taksim Meydanı’ndan Karaköy’e kadar uzanan alandaki Yeni Çarşı, Boğazkesen, Kumbaracı Yokuşu gibi diğer önemli caddeler ve bu caddelerin sağ ve sol paralelindeki sokaklarda yüz yüze anket uygulaması yapılmıştır.

Anketlerin yoğunluğuna göre oluşturulan sıcaklık haritası aynı zamanda çalışma alanında var olan ticari faaliyetlerin de sembolik bir göstergesi olarak okunabilir.

 

 

İŞYERLERİNİN FAALİYET ALANLARI

Hem İTO’dan elde edilen işletme bilgileri hem de sahada gerçekleştirdiğimiz arazi tespit çalışmaları çalışma sınırları içerisinde en çok yeme-içme-eğlence kullanımlarının ve dayanıklı ürün satışı kullanımlarının olduğunu göstermiştir. Derinlemesine görüşmelerde elde edilen bilgiler de bu görüşü desteklemiştir.

Anketlerin hazırlık ve uygulanması sırasında bu bilgilerden yararlanılarak, hem mekânsal hem de oransal olarak eşit temsil ilkesine uyulmasına dikkat edilmiştir. Uygulanan anketlerin faaliyet alanları haritada yer verildiği şekilde dağılım göstermiştir.

 

 

İŞYERLERİNİN KURULUŞ YILI

İstiklal Caddesi ve çevresinin ticaret merkezi kimliği, 18. Yüzyıl sonundan başlayarak büyük ölçüde 19. yüzyılda oluşmuştur. Tarihi kent merkezlerinde ticaret birimlerinin uzun soluklu ve yere özgü olması kimlik ve hafıza mekânlarının oluşmasında önemli bir yere sahiptir.

Çalışma alanında en uzun zamandır varlığını sürdüren işletme 1481 tarihinden beri burada bulunan Galatasaray Hamamı’dır. 1900 yılı öncesinde açılmış diğer üç işletme ise Rebul Eczanesi, Büyük Londra Oteli ve Alman Kitabevi’dir.

 

 

İŞ YERLERİNİN KİRA BEDELLERİ

Kira bedeli ile ilgili soru ankette en fazla cevapsız bırakılan soru olmuştur. Çalışanların kirayı bilmemesinin yanı sıra söylemek istememeleri de buna sebep olmaktadır. Buna rağmen anket sayısının çok yüksek olması nedeniyle, genel olarak kira düzeylerinin cadde ve sokaklardaki dağılımı yeterli bir biçimde yansıtılabilmiştir.

 

 

İŞ YERLERİNİN MÜLK SAHİPLİĞİ

İşyerlerinin kira ya da işyeri sahibine ait olması işyerinin varlığını sürdürebilmesinde önemli bir etkendir. Beyoğlu’nda belli dönemlerde yaşanan yüksek kira artışları işyerlerinin kırılganlığını artırmaktadır. Bu sebeple işyerlerinin mülkiyet durumu önemli bir veridir. Alanda kiracılık mülk sahipliğinden yaklaşık dört kat daha fazladır.

 

 

İŞ YERLERİNİN MÜLK SAHİBİNİN NİTELİĞİ

Derinlemesine görüşmeler Beyoğlu’nda yere özgü bir mülkiyet tipi olduğuna dair bir ön bilgi vermiştir. Ankette bu bilgi sorgulanarak doğrulanmış, anket yapılan işyerlerinin %8,2’sinin vakıf mülkiyetinde olduğu saptanmıştır. Bu vakıf mülkiyetleri ağırlıklı olarak kiliselerin vakıflarına aittir.

 

 

MÜŞTERİ PROFİLİ

Beyoğlu’nun kullanıcıları, ülkenin ekonomik ve politik süreçlerine göre dönemsel olarak farklılaşmıştır. Anketin yapıldığı dönemin bir kesitini almak için işyerlerine en sık gelen müşteriler sorulmuştur. Yerli kullanıcının yanı sıra turistlerin profili de zaman içinde değişmiştir. Derinlemesine görüşmelerde caddede Ortadoğu ülkelerinden gelen turistlere yönelik çok fazla işletme açıldığı belirtilmiştir. Anketler de bu sonuçları destekler nitelikte sonuçlar vermektedir. Ancak Ortadoğulu turistler kadar Beyoğlu’nda oturan ve çalışan kesimler ile yerli halk da işletmeleri yoğun olarak kullanmaktadır.

 

 

BEYOĞLU İLE REKABET EDEBİLECEĞİ DÜŞÜNÜLEN SEMTLER

Derinlemesine görüşmeler, Beyoğlu’nun tek tipleştiği ve kimi sektörler için önemini kaybetmeye başladığı bilgisini vermiştir. Ankette işyerlerine kendi sektörleri için rakip gördükleri semtler sorulmuştur. Katılımcıların %31,3’ü hiçbir semtin Beyoğlu’yla rekabet edemeyeceğini düşünmektedir. Semt belirten katılımcılar ise başta Kadıköy, Beşiktaş, Fatih ve Şişli olmak üzere toplamda 22 ilçeyi kendi sektöründe rekabet edilebilir semt olarak belirtmiştir.

Kadıköy yeme-içme-eğlence, alışveriş, kültür ve sanat konuları gibi bir çok açıdan Beyoğlu ile rekabet edebilir bir semt olarak ortaya çıkarken, kurum ve kuruluşlar açısından da önem kazanmıştır. Beyoğlu’nun kültürel merkez olma niteliğini Kadıköy’le paylaşmaya başlamasıyla birlikte daha önce burada yer alan sivil toplum kuruluşlarının bürolarını Kadıköy’e taşımaya başladıkları görüşmelerde de ifade edilmiştir.

Beşiktaş özellikle ofis kullanımları ve gıda satışta, Şişli ise ofis kullanımları ve üretim mekanlarında rekabet edebilir semtler olarak değerlendirilirken Fatih ilçesi Sultanahmet’te bulundurduğu turizm kapasitesiyle konaklama kullanımları açısından rekabet edilebilir görülmüştür.

 

 

GELİR DURUMUNDA YAŞANAN DEĞİŞİKLİKLER VE ETKİLEYEN OLAYLAR

Ankette işyerlerine gelir durumlarında son yıllarda olumlu veya olumsuz değişim yaşayıp yaşamadıkları ve bunun hangi olaya bağlı olduğu sorulmuştur. Olumsuz etkileyen olaylar olarak en fazla ekonomik kriz ve maliyet artışları gibi ülke çapındaki sorunların yanı sıra Gezi Olayları (2013) ve Taksim bombalaması (2016) gibi Beyoğlu’na ait sorunlar dile getirilmiştir. Az sayıda yerel yönetim ile ilgili sorunlardan da bahsedilmiştir.

Gelir durumunun olumlu yönde değiştiğini ifade edenlerin sayısı olumsuz yönde değiştiğini söyleyenlerden çok daha azdır. Olumlu olaylar, ülkede istikrarın sağlanması gibi ülke ölçeğinde olduğu gibi, Ortadoğulu müşterilerin artması gibi buraya özgü unsurları da içermektedir.

 

 

BELEDİYE HİZMETLERİNDEN MEMNUNİYET

Belediye hizmetleri işyerlerinin müşterileriyle kurdukları ilişkilerin sağlıklı olması için elzemdir. Bu sebeple işyerlerine altyapı, aydınlatma, çevre düzenleme, çöp toplama, imar faaliyetleri, kültür merkezleri, otopark, ruhsat ve zabıta olmak üzere belediye hizmetlerinden ne derece memnun oldukları sorulmuştur.

Çöp toplama ve aydınlatma en memnun olunan hizmetlerdir. Otopark ise en sorunlu hizmet alanıdır. Özellikle Galatasaray Lisesi’nden Taksim Meydanı’na kadar olan bölgede otopark hizmetinin eksikliğinden şikayet edildiği görülmektedir.

 

 

BEYOĞLU’NU BEYOĞLU YAPAN ÖZELLİKLER

Araştırma kapsamında gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerde katılımcılara en sık sorulan sorulardan birisi Beyoğlu’nu Beyoğlu yapan özellikler olmuştur. Ankette de bu soru açık uçlu olarak sorulmuş ve kendileri için en önemli üç özelliği saymaları istenmiştir. Daha sonra bu cevaplar gruplanarak analiz edilmiştir. Haritada verilen cevaplarda öne çıkan ilk beş özellik gösterilmiştir. Cevaplar, hem Beyoğlu’nun fiziksel tarihi dokusuna ve özelliklerine, hem de kültürel özelliklerine ve çeşitliliğine vurgu yapmaktadır.

 

 

“BEYOĞLU’NUN GELECEĞİ İÇİN…” İFADELERİNE KATILIM

Ankette katılımcılara olası senaryolar üzerinden Beyoğlu’nun geleceği ile ilgili öngörülere ne derecede katıldıkları sorulmuştur. Bu senaryoların her birine ne ölçüde katıldıkları beşli bir derecelendirmeyle sorgulanmıştır. Belirtilen görüşlerde turist çeşitliliğin artması ve AKM’nin yeniden inşa edilmesinin Beyoğlu için olumlu olacağına dair bir konsensüs olduğu görülmektedir.

 

 

BEYOĞLU’NDA GERÇEKLEŞTİRİLEN BÜYÜK PROJELERİN BEKLENEN ETKİLERİ

Beyoğlu’nda yerel ve merkezi yönetimler tarafından oluşturulan farklı ölçeklerdeki projelerin Beyoğlu’na nasıl etki edeceği sorulmuştur. Bu projeler Galataport, Taksim Cami, Tarlabaşı Kentsel Dönüşüm Projesi ve yeniden inşa edilen Atatürk Kültür Merkezi’dir.

Derinlemesine görüşmelerde Tarlabaşı ve Galataport projeleri Beyoğlu’nun mevcut yapısına uymayan soylulaştırma projeleri olarak tanımlanmış ve genel olarak bu iki projeyle ilgili olumsuz düşünceler paylaşılmıştır. Anket sonuçları ise bu soruda derinlemesine görüşmelerin tersine bir görüş sunmaktadır. Özellikle Galataport’un olumlu etki yaratacağı konusunda kuvvetli bir inanç vardır. Tarlabaşı Projesi için de olumsuz görüş bildiren az görüşmeci olmuştur. İyi yönde etkileyeceğini düşünenler kadar herhangi bir etkisi olmayacağını düşünenler de vardır. En fazla olumsuz görüş belirtilen proje Taksim Camii'dir; Bunun nedeni, Beyoğlu’nun içkinin de tüketildiği bir yeme-içme-eğlence mekânı olması ve bu konuda sıkıntılar yaşanabileceğine dair kaygılarla ilişkilidir.

 

 

BEYOĞLU’NDA ÖNCELİKLİ OLARAK YAPILMASI GEREKEN İCRAATLAR

Katılımcılara Beyoğlu’nun tüm aktörleri kapsayacak şekilde daha iyi bir hale gelmesi için yapılması gereken “en önemli iki icraat” sorulmuştur. Seçenekler ise araştırma kapsamında gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerde öne çıkarılan konulardan oluşturulmuştur. Yüzde 20’nin üzerinde tercih edilen seçenekler katılım, sektörel çeşitlilik ve altyapısal iyileştirmeleri dile getiren seçeneklerdir. Yer verilen haritada öncelikli olarak yapılması gereken ilk 4 icraata yer verilmiştir.